يادآوري نكات مربوط به مرور محفوظات

پيشتر گفتيم كه مرور محفوظات بايد در سه مرحله انجام گيرد: در كوتاه‌مدت، ميان‌مدت و بلندمدت. «مرور در كوتاه‌مدت» مربوط به روزهايي است كه شما قسمت جديدي را حفظ مي‌كنيد.[4] چنانچه قبلاً هم گفته‌ايم، لازم است قسمتهايي را كه جديداً حفظ مي‌كنيد در همان روز، بين 10 تا 20 بار تكرار كنيد. اين ميزان تكرار براي يك مقطع «نيم‌صفحه‌اي» ـ البته در ماههاي اول كار ـ حداكثر يك ساعت زمان مي‌برد. البته با گذشت زمان و انس گرفتن شما با حفظ قرآن، اين زمان كاهش خواهد يافت. شما مي‌توانيد نيمي از اين تكرار را در ميانه روز و نيم ديگر را هنگام شب انجام دهيد.

«مرور در ميان‌مدت» به اين معناست كه شما محفوظات هفته اخير خود را در روزهاي بعد، حداقل يك بار تكرار كنيد. انجام اين كار زمان چنداني نياز ندارد [5] و بهتر است پيش از حفظ جديد (يعني در ابتداي روز) انجام شود.

«مرور در بلندمدت» هم مربوط به مرور دوره‌اي محفوظات است و برنامه‌ريزي آن به حجم محفوظات حافظان بستگي دارد. براي مثال، حافظان 5 جزء و كمتر، در هفته بايد يك بار كل محفوظات خود را دوره كنند؛ حافظان 10 جزء هر روز نياز به مرور يك جزء از محفوظات گذشته خود دارند؛ اين ميزان براي حافظان 20 جزء، دو جزء در روز پيشنهاد مي‌شود. حافظان كل هم ـ مشروط به عملي كردن برنامه تثبيت كلي محفوظات پس از اتمام حفظ كل قرآن ـ مي‌توانند به مرور روزانه يك جزء بسنده كنند.

مي‌توانيد در صورت تمايل از زمانبندي زير، براي حفظ و مرور روزانه خود استفاده كنيد: [6]

نيم‌ساعت در آغاز روز: مرور در ميان‌مدت + حفظ مقطع جديد

نيم‌ساعت در ميانه روز: مرور در كوتاه‌مدت

نيم‌ساعت در آغاز شب: (باقيمانده) مرور در كوتاه‌مدت + (بخشي از) مرور در بلندمدت

نيم‌ساعت در پايان شب: مرور در بلند‌مدت.

 

پي نوشت:

[1] . لازم به ذكر است كه اين برنامه به طور خاص براي كساني كه امكان شركت در كلاسها و جلسات حفظ قرآن و بهره‌مندي از توصيه‌هاي اساتيد و معلمان حفظ را ندارند پيشنهاد مي‌شود. در صورت امكان شركت در كلاسهاي حفظ، اين توصيه‌ها و برنامه‌ها از سوي اساتيد و معلمان محترم به علاقمندان ارائه خواهد شد.

[2] . براي مثال، در آغاز روز نيم‌ساعت را به حفظ مقطع جديد (و در صورت امكان مرور صفحاتي كه اخيراً‌ حفظ كرده‌ايد) اختصاص دهيد، پس از آن نيم‌ساعت در ميانه روز (قبل يا بعد از نماز ظهر و عصر)، نيم‌ساعت در اوايل شب (قبل يا بعد از نماز مغرب و عشاء) و نيم‌ساعت پيش از خواب شبانه به مرور مقطعي كه تازه حفظ كرده‌ايد و نيز محفوظات گذشته بپردازيد.

[3] . تصور نكنيد كه سه ماه زمان زيادي براي حفظ يك جزء است. باز هم تكرار مي‌كنيم كه در حفظ قرآن «كيفيت» حرف اول و آخر را مي‌زند. حفظ كردن حجم زيادي از قرآن در مدت‌زماني اندك ممكن، اما كم‌فايده است و مي‌تواند پس از گذشت چند ماه موجب دلسردي شما شود (اتفاقي ناخوشايندي كه براي بسياري از مشتاقان حفظ قرآن افتاده است). ضمناً توجه داشته باشيد كه شما پس از اين سه ماه برنامه خود را تغيير مي‌دهيد و خواهيد توانست به راحتي «يك صفحه» در روز حفظ كنيد و به اين ترتيب شما در هر ماه يك جزء را حفظ خواهيد كرد. اما توصيه مي‌كنيم در گامهاي اول از عجله پرهيز كنيد.

[4] . از اينرو در روزهايي كه برنامه‌اي براي حفظ قسمتهاي جديد نداريد (در برنامه ما روزهاي پنج‌شنبه و جمعه) اين قسم مرور هم مطرح نمي‌شود.

[5] . بين 10 تا 15 دقيقه.

[6] . مجدداً يادآور مي‌شويم كه اين برنامه صرفاً يك پيشنهاد و به منزله ارائه يك نمونه است. شما مي‌توانيد به تناسب اوقات فراغت و فعاليتهاي ديگر زمانبندي دلخواه خود را تنظيم كنيد.

خاتمه

آنچه در این چهارده درس گفته شد، حاصل تجربیات شخصی نگارنده و نیز نکاتی بود که از سخنان اساتید حفظ قرآن و نیز منابع تألیف‌شده در این موضوع به دست آمده است. امید که مورد استفاده مشتاقان حفظ کلام وحی قرار گیرد و به سهم ناچيز خود، راهنماي آنان براي پيمودن هرچه بهتر مسير حفظ قرآن باشد. البته مي‌پذيريم كه همه مباحث مرتبط با حفظ قرآن در اين نوشته مختصر نيامده، اما كوشيده‌ايم در عين رعايت اختصار، به مباحث اصلي و مورد نياز اشاره كنيم.

اين مجموعه را با بیان دعایی که پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) برای فراموش نکردن قرآن به امیرمومنان علی (علیه السلام) تعلیم فرمود به پایان می‌بریم:

«اللهمّ ارْحَمْني بِتَركِ مَعاصيكَ اَبداً ما اَبْقَيْتَني، وَارْحَمْني مِنْ تَكَلُّفِ ما لايَعْنيني، وَارْزُقْني حُسْنَ النَّظَرِ فيما يُرْضيكَ عَنّي، وَ اَلْزِمْ قلبي حِفظَ كتابِكَ كَما عَلَّمْتَني، وارْزُقْني اَنْ اَتْلُوَهُ عَلَى النَّحْوِ الّذي يُرْضيكَ عَنّي. اَللهمَّ نَوِّرْ بِكتابِكَ بَصري، واشْرَحْ بِهِ صدري، وَ اَطْلِقْ بِهِ لساني، وَاسْتَعْمِلْ بِهِ بدني، وَ قَوِّني بِهِ عَلى ذلكَ وَ اَعِنّي عليه، اِنّه لا يُعينَ عليهِ اِلاّ اَنْتَ، لا الهَ اِلاّ اَنتَ.»:[1]

بارخدايا، به من رحمت آر كه تا زنده هستم هيچگاه نافرماني تو نكنم و به من رحمت آر كه در چيزهاي بيهوده به زحمت نيفتم و نيك‌انديشي در آنچه كه تو را خشنود مي‌كند روزيم فرما و حفظ كردن كتابت را آنگونه كه به من آموختي با من ملازم و همراه گردان و تلاوت آن را به گونه‌اي كه تو را از من خشنود كند روزيم فرما. بارخدايا، به وسيله كتابت ديده (بصيرت) مرا روشن كن و سينه‌ام را فراخ ساز و زبانم را باز و گويا كن و پيكرم را در راه آن به كار گير و در اينباره با قرآن نيرويم ببخش و بر آن كمكم كن، كه در اين راه جز تو كسي كمك نكند. معبودي جز تو نيست.

 

پي نوشت:

[1] . ميزان الحكمه، ج 10، ص 4816، ح 16476.