دين و حديث و مسائل عمومي در خصوص زندگي

رهنمودهاي مقام معظم رهبري به زوج هاي جوان و خانواده هاي ايراني قسمت هفتم     رهنمود هفتم   آسان‌گیری اشاره
از آفات بزرگی كه در زندگی ما انسانها فراوان دیده می‌شود، آفت تكلّف است. وقتی كاری را كه می‌توان به راحتی و آسانی انجام داد، با مشقّت و كُلفَت همراه می‌كنیم، در حقیقت خود و دیگران را به سختی انداخته‌ایم. تولید شرطهای خیالی و وَهمی و كش دادن عرض و طول كارها، یعنی افتادن به دام خطرناك تكلُّف!   ما، در جریان زندگی دنیایی خود به صورت طبیعی و معمول با گرفتاریهای فراوانی روبه‌رو هستیم. چقدر احمقانه است اگر خود نیز با عدم پای‌بندی به قواعد خِرَد، كار را بر خویش سخت‌تر كنیم!   و همگان به اندك تأمّلی در می‌یابند كه: انجام دقیق، مُتقَن، منظّم و با كیفیت هر كار، با پیچیده كردن، سخت كردن و تكلّف، زمین تا آسمان متفاوت است.   تكلّف، فرصت سوز است، عمر را بر باد می‌دهد؛امكان موفقیّت را كاهش می‌دهد، دلسردی و افسردگی را دامن می‌زند، سرمایه‌ها را نابود می‌كند و زندگی را به كام آدم تلخ می‌سازد. از همین روی خاتم پیامبران و افتخار مسلمانان و مؤمنان(صلی الله علیه وآله) از تكلّف پیشگان اعلام بیزاری می‌كند و صف خود را از آنان جدا می‌سازد:«وَ ما اَنا منَ المُتَكَلِفینَ »[1]از جمله اموری كه در جامعه‌ی ما در میان بسیاری از خانواده‌ها، به این آفت خطرناك ( تكلّف) مبتلا شده است، مسأله‌ی مهم و سرنوشت ساز ازدواج است. به بهانه‌ی انجام آداب و رسوم، آبروداری، حفظ حیثیّت و ارزش نهادن بر دختر و پسر و... این شیرین‌ترین حادثه‌ی زندگی جوانان را به كابوسی وحشتناك تبدیل كرده‌ایم. نتایج تلخ این نگاه بیمار، تعداد زیادی از جوانان را از تشكیل زندگی ناامكید كرده است و تعداد فراوان دیگری را با مشكلات فراوانی در آغاز راه روبه‌رو كرده است.   خانواده‌های زیادی با نزدیك شدن به زمان ازدواج فرزندشان، به جای جشن و شادی عزا می‌گیرند. آسیبهای فرهنگی، تربیتی و اخلاقیِ ناشی از تجرّدِ طولانی مدّت و تأخیر در ازدواج، غیر قابل محاسبهاست. نتایج شوم یك شروع پُر مشقّت و پُردردسر، چه بسیار كام جوانان را در آغاز زندگی تلخ می‌كند. در این آفتِ بزرگِ اجتماعی، همه مقصّریم و البته از همه بیشتر خانواده‌های متكلّف باید در پیشگاه خداوند پاسخگو باشند!  و در رفع این معضل خانمان سوز، همه باید به میدان بیایند و این سنّت الهی و آسمانی را از قید و بند زنجیرهای جاهلی نجات بخشند و میدان زندگی را برای خوشبختی جوانان هموار سازند.   ردّ پای این سختگیریهای جاهلانه و رسوم نابخردانه را در جای جای این ناموس فطری و سنّت اسلامی می‌توان دید:   در مرحله انتخاب همسر، شرایط عجیبی را كه هرگز دخالتی در كفو بودن و همتایی دختر و پسر برای آغاز زندگی ندارند، به جای دین و تقوی و اخلاق قرار داده‌ایم! مهریّه را – كه هدیه‌ای است به نشان مهر و راستی و در سنّت پیامبر (صلی الله علیه وآله) ارزش مالی آن اصلاً مورد توجه نبوده است، بلكه كم بودن آن نشان شگون و خوش قدمیِ عروس شمرده شده است – به قیمت گذاری برای دختر تبدیل كرده‌ایم! جهیزیّه را كه هدیه خانواده‌ها برای سهل كردن آغاز زندگی و نشان محبّت و دوستی پدران و مادران در زندگی فرزندان عزیزشان است، به سدّ راه زندگی آنها و مصیبت بزرگ خانواده‌ها مبدّل ساخته‌ایم! به نام « خرید عقد » چه هزینه‌های گزافی را به جوانان و خانواده‌ها تحمیل كرده‌ایم و برای برگزاری مراسم عقد و عروسی كه توصیه به شادمانی و سرور شده است، آن قدر تشریفات و تجمّلات و شرایط بافته‌ایم كه پشت صحنه‌ی آن، چشمهای اشكبار و دلهای غمدیده‌ی فراوان را با كاروان زندگی بچه‌ها همراه می‌كند و تا مدّتها آثار منفی آن مثل پرنده‌ی شومی بر بام زندگی عزیزانمان چرخ می‌زند و...   ببینید! بین آنچه خداوند می‌خواهد و پیامبر اكرم(صلی الله علیه وآله) را راضی می‌كند و آنچه ما انجام می‌دهیم چقدر فاصله است؟! سوگمندانه باید اعتراف كنیم كه هر چه شرع اَنوَر بر انجام صمیمانه و آسان ازدواج تأكید كرده است، ما در مقابل بر سخت كردن و انجام تكلّف آمیز آن همّت ورزیده‌ایم. به راستی! پایان این رقابت و چشم و هم چشمیِ جاهلانه و شیطانی تا كجاست؟   در تصحیح این انحرافِ خطرناك و درمان این درد جانكاه اجتماعی به محضر «او» می‌شتابیم. «او» كه حكیمانه درد را می‌شناسد، طبیبانه نسخه‌ی شفابخش می‌دهد و مصلحانه می‌سوزد و همگان را به بازگشت به سیره‌ی پیامبر اكرم (صلی الله علیه وآله) و علی(علیه السلام) و فاطمه (سلام الله علیها) فرا می‌خواند:     ‌ الف ـ مراسم (تشریفات)تشریفات ساده‌ی ازدواج اسلامیشما اگر نگاه كنید به تشریفات ازدواج در میان اقوام مختلف،‌خواهید دید در اسلام تشریفات ازدواج ساده است. البته جشن و سرور و اینها عیبی ندارد،‌هر كس هر مقداری كه مایل است،‌اما اینها جزو دین و جزو تشریفات رسمی و دینی ازدواج نیست. هر كس خواست می‌تواند انجام بدهد،‌ هر كس نخواست،‌نه. اینكه حتماً بایستی بروند در یك معبد زانو بزنند جلوی كسی و چه بكنند،‌و مراسمی كه در جاهای دیگر وجود دارد، در اسلام نیست. در اسلام، یك صیغه‌ای است شرعی كه باید خوانده شود. البته در اسلامبرای معاملات گوناگون، معاملاتی كه اهمیتش كمتر از ازدواج است، شاهد می‌گیرند... حالا هم كه مقررات ثبت است و درج در محاكم. مراكز ثبت رسمی است و هیچ تشریفاتی ندارد؛ می‌توانند خیلی راحت و بدون تشریفات این ازدواج را انجام دهند.227 عقد اسلامی یا عقد جاهلیدر ازدواج، شرع مقدس اسلام، قیود جاهلی و شرایط مرسوم بین جهّال را برطرف كرد و یك سلسله حرفها و شرایط جدید و سنّتهای تازه‌ای را پایه گذاری كرد. اگر ما كاری كنیم كه عقد و ازدواج ما از آن چیزهایی كه اسلام اِزاله كرده، دور و پاك باشد و به آن سنّتهایی كه اسلام بنیان گذاری كرده است آراسته و مزین باشد، عقد و ازدواج ما اسلامی خواهد شد و عقد بر اساس رضای پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)و رهبر عظیم الشأن بشریت خواهد شد.    اگر خدای ناكرده آن چیزهایی را كه اسلام اِزاله كرد و ریخت بیرون، اینها را ما در عقد ازدواج بیاوریم، آن وقت عقد ما، عقد جاهلی خواهد شد. خودمان مسلمانیم، اسممان مسلمان است اما كارمان مكار جاهلیّت خواهد شد.یا اگر آن چیزهایی را كه اسلام بنا گذاشت در كار ازدواج، این را رعایت نكنیم، باز عقد، عقد اسلامیِ كامل نخواهد بود.اگر عقد، اسلامی بود، به سبك سنّتهای قرآنی و بنیان گذاری شده‌ی به وسیله‌ی اسلام، زندگی شیرین می‌شود و زن و شوهر با هم خوب زندگی می‌كنند.228  آسان بگیرید، خداوند كفایت می‌كندجوانها وقتی صحبت می‌شود می‌گویند، اگر ازدواج كنیم بعدش چه كار كنیم برای خانه، برای شغل؟ اینها همان قیودی است كه همیشه جلوی كارهای اصلی و اساسی را می‌گیرد. فرمود:«اِنْ یَكونوا فُقَراءَ یُغْنِهِمُ اللهُ مِن فَضلِهِ»[2]یعنی خدای متعال اینها را كفایت خواهد كرد. ازدواج بكنید. ازدواج در وضع معیشت آنها دشواری خاصی بوجود نمی‌آورد. بلكه به عكس خداوند آنها را از فضلش غنی هم می‌كند. این را خدای متعال فرموده است. بله، ما برای خودمان به قول معروف به جای خَرج، بَرج درست می‌كنیم. اضافه‌های زندگی و نیازهای كاذب به‌وجود می‌آوریم. بله، البته مشكل پیش می‌آید. تقصیر كیست؟ در درجه‌ی اول تقصیر متمكّن است. آن كسانی كه امكانات دارند، سطوح را بالا می‌برند. بعد هم تقصیر بعضی از مسئولین است، كه بالاخره باید بگویند. باید وسایل را فراهم كنند، فراهم نمی‌كنند. نمی‌خواهیم بگوییم كه دولتها برای جوانها و برای ازدواجشان وظایفی ندارند. امّا این باید برای جامعه اسلامی جا بیفتد كه ازدواج یك ضرورت است، باید انجام بگیرد. باید تحقّق پیدا كند. اینكه دخترها بگویند ما هنوز آماده‌ی ازدواج نشده‌ایم، پسرها بگویند ما هنوز عقل زندگینداریم، حرفهای منطقی آن چنانی نیست. در خیلی از مسائلِ زندگی، ما می‌بینیم كه نه، جوانها آمادگی هم دارند، خیلی هم خوبند. می‌فهمند. منتهی این ازدواج یك مسئولیت‌پذیری هم هست. این حسّ گریز از مسئولیت، مقداری مانع می‌شود از اینكه این كار انجام شود.229با شادی و میهمانی موافقیم، با اسراف نهتجمّلات برای یك جامعه، مضرّ و بد است. آن كسانی كه با تجمّلات مخالفت می‌كنند، معنایش این نیست كه از لذّتها و خوشیهایش بی‌اطلاعند، نه! آن را كاری مضرّ برای جامعه می‌دانند. مثل یك دارو یا خوراكی مضرّ. با تجمّلات زیادی، جامعه زیان می‌كند. البتّه در حد معقول و متداول ایرادی ندارد. امّا وقتی كههمین طور مرتّب پای رقابت و ومسابقه به میان آمد، اصللاً از حدّ خودش تجاوز می‌كند و به جاهای دیگر می‌رود.230برخی، اسراف می‌كنند. می‌ریزند و می پاشند. در این روزگار كه فقرایی در جامعه هستند، كسانی هستند كه اوّلیّات زندگی هم درست در اختیارشان نیست، این كارها اسراف است، زیادی است، بی‌خود است. هر كس بكند خلاف است.231بعضی از مردم با این كاری كه می‌شود با آن ثواب برد، گناه می‌برند. با اسرافهایی كه می‌كنند، با خلافهایی كه انجام می‌دهند، با آمیختن این عمل حَسن و حسنه به كارهای حرامی كه انجام می‌دهند. حرام همه‌اش هم این نیست كه محرم و نامحرم و این چیزها باشد. آنها هم البته حرام است، امّا ریخت و پاش زیادی هم حرام است. اسراف حرام است. سوزاندن دل مردمی كه ندارند در مواردی واقعاً حرام است. زیاده‌روی كردن،‌ حرام و حلال كردن برای اینكه بتواند جهیزیه‌ی دخترش را فراهم كند، اینها حرام است.232بنده راضی نیستم از كسانی كه با خرجهای سنگین و با اسراف در امر ازدواج، كار را بر دیگران مشكل می‌كنند. البته با جشن و شادی و مهمانی موافقیم ولی با اسراف مخالفیم.233چقدر دخترها و پسرها كه اگر ازدواج هم می‌كنند به خاطر بی‌بندوباری پولدارها، احساس كمبود می‌كنند. احساس غُصّه می كنند. فكر می‌كنند چیزی كم دارند. احساس سركوفت می‌كنند.234این هتلها و سالنهای پرخرج، عروسی را شیرین نمی‌كنداین هتلها و سالنها و جشنهای پُرخرج را رها كنید. ممكن است توی یك سالنی هم كسی جشن بگذارد امّا ساده، مانعی ندارد. من نمی‌خواهم بگویم حتماً، چون بعضی خانه هایشان جا ندارد یا امكاناتش را ندارند ولی اسراف نكنید. شادی ومیهمانی و دعوت كردن ازدوستان و نزدیكان و خویشاوندان و رفقا خوب است اما اسراف بد است. شأن ملت مسلمان ما نیست.235عروسی و عقد و شادی چیز خوبی است. حتی پیامبر اكرم(صلی الله علیه و آله)هم برای دختر مكرمه‌یخودشان مجلس عروسی گرفتند، شادی كردند و مردم شعر خواندند. زنها دست زدند و خوشی كردند. امّا نباید در این مجلسِ عقد و عروسی و اینها اسراف انجام بگیرد. یكی از اسرافها همین مجالس عقد و عروسی گران قیمت است. در هتلها، در این سالنهای گران قیمت مجالس درست می‌كنند. مبالغ زیادی شیرینی و میوه و خوراكی حرام می‌شود، از بین می‌رود، روی زمین ریخته می‌شود و ضایع می‌گردد. برای چه؟ برای چشم و هم چشمی؟! برای عقب نماندن از قافله‌ی اسراف؟!236اسراف نباید بشود. اسراف اگر شد هم به خودتان ضرر زده‌اید هم به مردم دیگر. هم به جوانها و دخترها و پسرها ضرر زده‌اید و هم خودتان را از چشم پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) انداخته‌اید. از چشم امام زمان(علیه السلام) انداخته‌اید. این اسراف و زیاده‌روی، كار خلاف محسوب می‌شود.عروسی شیرین، آن عروسی‌ای نیست كه توی آن خیلی خرج می‌شود و اسراف زیاد در آن می‌شود. عروسیِ شیرین، عروسی صمیمانه است. صمیمانه كه بود، عروسی شیرین می‌شود. ولو مختصر باشد. یك اتاق دو اتاق توی خانه، قوم و خویش، دوست و آشنا و رفیق دور هم بنشینند، این می‌شود عروسی. این میهمانیهای مفصّل و سالنهای آنچنانی یا توی هتلها، خرجهای زیاد، جنسهای گران برای مهمانی، اینها هیچ مناسب نیست. نمی‌گویم ازدواج را باطل می كند، نه!ازدواج درست است. اما اینها محیط جامعه و محیط زندگی را تلخ می‌كند.238مگر سابق كه این سالنها نبود، این چیزها نبود، توی دو تا اتاق كوچك جشن می‌گرفتند، مهمانها می‌آمدند شیرینی می‌خوردند، ازدواجها بی‌بركت‌تر از امروز بود؟ عزّتِ دختها مگر كمتر از امروز بود، حالا باید حتماً بروند توی این سالنهای بزرگ. عیبی ندارد، من مخالفتی نمی‌كنم با این سالنها. من با «تشریفات» مخالفم. حالا بعضی می‌روند توی هتل، از آن كارهای غلط است كه لزومی ندارد.239هر چه مراسم را كمتر و ساده‌تر بگیریم بهتر است. بگذارید آن كسانی كه ندارند به ازدواج تشویق شوند و آن كسانی كه ندارند مأیوس نشوند.240اشتباه بعضی از مسئولیناینكه حالا معلوم شده كه توی باشگاههای چنین و چنان و توی هتلها مهمانی می‌گیرند، اینها اصلاً مناسب شأن اهلِ علم نیست؛ مناسب شأن مردمان پرهیزگار و مؤمن نیست. اینها هم مال همان قدیمیهاست.   متأسفانه بعضی امروز اشتباه می‌كنند. چون كه سابق مسئولین كشور و سردمداران آن طور رفتار می‌كردند، حالا هم كه اینها شدند سردمدار، خیال می‌كنند باید از این كارها بكنند. نه آقا، آنها طاغوتی بودند، آنها اهل دنیا بودند. ما روحانی هستیم، آنهایی هم كه روحانی نیستند، اهل دین هستند. ما زندگیمان جور دیگر است. رفتارمان جور دیگر است. مَنِشمان جور دیگر است.اخلاقمان جور دیگر است. هدفمان اصلاً یا آنها فرق دارد. نباید از آنها تقلید كنیم. ما باید كاری بكنیم كه مردم از ما تقلید كنند.241این، آبرو عزّت نیستبعضی خیال می‌كنند كه تشریفات و تویِ هتلِ چنین و چنان رفتن، سالنهای گران گرفتن، خرجهای زیادی كردن،‌ عزّت و شرف و سربلندیِ دختر و پسر را زیاد می‌كند. نخیر عزّت و شرف و سربلندی دختر و پسر به انسانیّت و تقوی و پاكدامنی و بلندنظریِ آنهاست، نه به این چیزها...242بدانید! ساده برگزار كردن ازدواج، چه در مهریّه، چه در جهیزیّه و چه در مجلسِ عروسی، ننگ نیست كه بعضی خیال می‌كنند اگر ما عروسی را برای دخترمان ساده برگزار كنیم دختر ما سرشكسته خواهد شد. نه! سرشكسته نخواهد شد. این اشتباه شماست.243ما به آنهایی كه ندارند نصیحت می‌كنیم كه به عَرب و عَجم متوسل نشوند كه پول قرض كنند برای اینكه آبرویشان را به قول خودشان بخرند! آبرو چیست! این آبرو است؟ اگر چشم را باز كنیم، این آبرو نیست. بعضیها خودشان را قرض دار می‌كنند، برای اینكه بتوانند مثلاً آبرومند از آب در بیاورند! بیخود و بی‌جهت.244اهل تجمّل حسابشان خیلی سخت استمن به همه‌ی مردم در سراسر كشور توصیه می‌كنم كه ازدواجها را آسان كنند. بعضیها ازدواج را مشكل می‌كنند. مهریّه های گران و جهیزیّه های سنگین ازدواج را مشكل می‌كند... خانواده‌ی پسرها توقّع جهیزیّه‌های سنگین بكنند؟ خانواده‌ی دخترها برای چشم هم چشمی دیگران جهیزیّه ها را و تشریفات را و مجالس عقد و عروسی را رنگین تر بكنند؟ چرا؟ اثر این را می‌دانید چیست؟ اثر این كارها این است كه دخترها و پسرها بدون ازدواج در خانه‌ها می‌مانند، كسی جرئت نمی‌كند به ازدواج نزدیك شود.245مگر كسانی كه با تجمّل عروس و داماد می‌شوند خوشبخت‌ترند؟ چه كسی می‌تواند چنین چیزی را ادعال كند؟ این كارها جز اینكه یك عدّه جوان را ، یك عدّه دختر را حسرت به دل كند و زندگی را بر اینها تلخ نماید، اگر نتوانستند آن جور آنها هم عروسی بگیرند تا ابد حسرت به دل بمانند یا اصلاً نتوانند عروسی بگیرند. چیز دیگری نیست... تا آمدند دخترش را بگیرند، چون دستش خالی است، این دختر بماند توی خانه. این پسر دانشجو یا كارگر یا كاسب ضعیف، همین طور غیر متأهل بماند.246من گمان می‌كنم آن كسانی كه با مجالس و محافل سنگین، كار را بردیگران مشكل می‌كنن، حسابشان پیش خدا خیلی سخت است.نمی‌شود بگویند كه آقا ما پول داریم، می‌خواهیم بكنیم، چون داریم. این از آن حرفهای غلطِ روزگار است. داریم كه دلیل نشد. انسان وقتی «دارد»، كاری بكند كه دیگران نتوانند هیچ اقدامی بكنند، این درست است؟ جوانها جرئت نكنند بروند طرف ازدواج. نباید كاری بشود افرادی كه نمی‌توانند، افرادی كه دلشان نمی‌خواهد، خلاف فكرشان هست، خلاف نیّتشان هست، نتوانند ازدواج كنند.247  زحمت بیخودیاسرافكاری و زیاده روی و... این كارها را نكنید، به مصلحت نیست. شارع مقدّس هم راضی نیست. شما هم یك زحمت بیخودی به خودت می‌دهی. عوض این همه خرج كردن، یك دهمش را به یك مستحقی بده، یك عالم ثواب ببر. مگر دیوانه‌اند اینهایی كه اینهمه خرج می‌كنند بدون ثواب، بدون اَجر، بدون رضای الهی. حتّی بدون رضای مردم. مردم همه راضی نمی‌شوند از آدم...خدا را راضی كنید.248اگر چنانچه در میهمانیها، در نمی‌دانم فلان هتل ریخت و پاش كنید، میوه‌ی نوبر بیاورید و... میهمانی شما سر و صورت و رونقی پیدا می‌كند؟ البته اجر الهی هم هیچ ندارد. این را بدانید هیچ اجر الهی ندارد. اسراف كردن اگر گناه نباشد كه گناه است، البته اگر صورتی باشد كه گناه ندارد، قطعاً ثواب ندارد. اما صدها دختر و پسر جوان دیگر را از داشتن مهمانیِ عروسی محروم می‌كنید؛ چون نگاه می‌كنند و می‌خواهند با شما چشم و همچشمی بكنند، نمی‌توانند، كار عقب می‌افتد.249از خاندان پیامبر(صلی الله علیه و آله)تقلید كنیدبهترین دخترهای عالم، حضرت زهرا (علیهاالسلام)بود. بهترین پسرهای عالم و بهترین دامادها هم، حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام)بود. ببینید اینها چگونه ازدواج كردند؟هزاران جوانِ زیبا و با اصل و نسب و قدرتمند و محبوب به یك تار موی علی بن ابیطالب(علیه السلام) نمی‌ارزند. هزاران دختر زیبا و بااصل و نسب هم به یك تار موی حضرت زهرا(علیهاالسلام)نمی‌ارزند. آنهایی كه هم از لحاظ معنوی و الهی آن مقامات را داشتند، هم بزرگان زمان خودشان بودند. ایشان دختر پیامبر(صلی الله علیه و آله)بود. رئیس جامعه اسلامی. حاكم مطلق. او هم كه سردار درجه‌ی یك اسلام بود. ببینید چطوری ازدواج كردند؟  چه جور مِهریه‌ی كم، چه جور جهیزیّه‌ی كم. همه چیز با نام خدا و با یاد او. اینها برای ما الگو هستند. همان زمان هم جاهلانی بودند كه مِهریّه‌ی دخترانشان بسیار زیاد بود مثلاً هزار شتر. آیا اینها از دختر پیامبر(صلی الله علیه و آله) بالاتر بودند؟ از آنها تقلید نكنید. از دختر پیامبر(صلی الله علیه و آله) تقلید كنید، از امیرالمؤمنین(علیه السلام) تقلید كنید.250  لباس عروس كرایه‌ایبعضیها لباس عروس گران قیمت می‌خرند. نه! چه لزومی دارد. حالا لباس عروس می‌خواهند، بعضیها لباس عروس را می‌روند كرایه می‌كنند. چه مانعی دارد؟ ننگ دارد؟ نه! چه ننگی؟ چه مانعی دارد؟ بعضیها این را ننگ می‌دانند. ننگ این است كه انسان یك پول گزافی بدهد، یك چیزی بخرد كه یك بار آن را مصرف كند، بعد بیاندازد دور. یك بار مصرف! آنهم با این وضعی كه بعضی مردم دارند.251 ب ـ مهریّه، نشان ارادت یا قیمت گذاری؟پیامبر اكرم (صلی الله علیه و آله) سنّتِ مهریه‌ی جاهلی را شكستخودِ آن كسی كه مشرّع مِهر است – كه نبی اكرم (صلی الله علیه و آله)باشد – كه از همه كائنات بالاتر است و دخترِمطهره و عزیزه‌ی او كه از همه‌ی زنان عالم از اولین و آخرین بالاتر است و شوهر او كه امیرالمؤمنین (علیه السلام) باشد كه از جمیع خلایق از اولین و آخرین بعد از پیامبر(صلی الله علیه و آله)بالاتر است، برای این دو نفر كه جوان بودند، زیبا بودند، عنوان داشتند، محترم بودند، اول شخص مدینه بودند، دیدید پیغمبر چقدر مِهر قرار داد؟252پیامبر (صلی الله علیه و آله)آمد همه اینها را شكست، برای اینكه مانعن ازدواج می‌شود. اینها مانع از ازدواج دخترها و پسرها می‌شود. گفت این چیزها را رها كنید. ازدواج شروعش آسان است. از لحاظ شرایط مادی، سهل ترین است، آنچه كه در ازدواج مهم است رعایتهای بشری و انسانی است.253خیال نكنید آن وقتها مهریه‌ی زیاد و سنگین با جهیزیه‌ی زیاد سرشان نمی‌شد. چرا آقا! آن وقتها هم بعضی، از این بی‌عقلیها مثل بی‌عقلیهای زمان ما را داشتند كه مثلاً یك میلیون مثقال طلا مِهریه‌ی دخترشان بكنند. درست مثل همین بی‌عقلیهایی كه امروزه بعضیها دارند. این كارهای مبالغه‌آمیزِ این طوری اصلاً كار جُهّال است. اسلام آمد همه‌ی اینها را به هم ریخت. نه اینكه پیامبر (صلی الله علیه وآله) بلد نبودند بگویند دختر من هزار شتر سرخ موی با فلان شرایط باید مهریّه اش باشد.چرا می‌شد؛ منتهی اسلام همه را بهم ریخت.254مِهریه‌ی سنگین مال دوران جاهلیّت است. پیامبر اكرم (صلی الله علیه وآله)آن را منسوخ كرد. پیامبر (صلی الله علیه وآله) از یك خانواده اعیانی است. خانواده‌ی پیغمبر(صلی الله علیه وآله)  ، تقریباً اعیانی‌ترین خانواده‌ی قریش بودند. خود ایشان هم كه رئیس و رهبر این جامعه است. چه اشكالی داشت دختر به آن خوبی كه بهترین دختران عالم است و خدای متعال او را « سیدة النّساء العالمین » قرار داد « مِن الاَوّلینَ و الآخِرین» ، با بهترین پسرهای عالم كه مولای متقیان است می‌خواهند ازدواج كنند، مهریه‌ی ایشان زیاد باشد؟ چرا ایشان آمدند و این مهریه‌ی كم را قرار دادند كه اسمش « مَهرُ السُّنَّة »[3] است.255من گمان می‌كنم اینكه در جهیزیه‌ی حضرت زهرا (علیهاالسلام) این قدر سادگی رعایت شد و در مهریه‌ی ایشان و همه‌ی اهل بیت پیامبر (صلی الله علیه وآله) به آن مهر كم، « مَهرُ السُّنَّة » مقیّد بودند، در حالی كه همه قبول داشتند كه بیش از «مَهرُ السُّنَّة » هم جایز است، امّا این حد را حفظ كردند. این یك جنبه‌ی نمادین داشت. برای اینكه بین مردم مبنا و پایه‌ای باشد برای عمل به آن، تا دچار این مشكلاتی كه بر اثر زیاده رویها پیش می‌آید، نشوند.256چرا اصرار بر 14 سكهاینكه می‌بینید ما گفتیم 14 سكه بیشتر را عقد نمی‌كنیم، نه برای این است كه چهارده سكه بیشتر اشكالی در ازدواج ایجاد می‌كند. خیر. چهارده هزار سكه هم باشد، ازدواج اشكالی ندارد. فرقی ندارد. برای این است كه آن جنبه‌ی معنوی ازدواج، غلبه پیدا كند بر جنبه‌ی مادّی. مثل یك تجارت و معامله نباشد. داد و ستد مادّی نباشد. اگر تشریفات را كم كردید، جنبه‌ی معنوی تقویت خواهد شد.257مهریّه هر چه كمتر باشد، به طبیعت ازدواج نزدیكتر است، چون طبیعت ازدواج معامله كه نیست، خرید و فروش كه نیست، اجاره دادن كه نیست، زندگی دو انسان است. این ارتباطی به مسائل مالی ندارد. ولی شارع مقدّس یك مهریّه‌ای را معین كرده كه باید یك چیزی باشد. امّا نباید سنگین باشد. بایستی عادی باشد جوری باشد كه همه بتوانند انجام دهند.258در ازدواج، آنچه كه اتفاق می‌افتد، یك حادثه و پیوند انسانی است، نه یك معامله‌ی پولی و مالی، اگرچه یك مالی هم در بین هست در شرع مقدّس اسلام، آن مال جنبه‌ی نمادین دارد. جنبه‌ی رمزی دارد. خرید و فروش و بده بستان نیست.259مهریه‌ی بالا بی‌احترامی به دختر استاگر كسی برای دختر خود اهمیّت قائل است، یا دختری برای خود ارزش قائل است، راهش این نیست كه بگوید باید مِهریه‌ی ما را زیاد كنید. مهریّه هر چقدر كمتر باشد،‌جنبه انسانی این پیوند بیشتر است.260هیچ پولی، هیچ ثروتی، معادل یك انسان نمی‌شود، نه هیچ مهریّه‌ای می‌تواند قیمت سرانگشت یك زنِ مسلمان باشد و نه هیچ درآمدی برای یك مرد یا زن می‌تواند معادل با شخصیّت او باشد. كسانی كه مهریّه‌های دخترشان بالا می‌برند، اشتباه می‌كنند. این احترام نیست. این بی‌احترامی است. برای اینكه با بالا بردن مهریّه، شما جنس این معامله‌ی انسانی را، یعنی یكی از دو جنس معامله‌ی انسانی را – چون هر دو در مقابل هم هستند – تنزّل می‌دهید به حدّ یك كالا و یك متاع می‌گویید دختر من آنقدر می‌ارزد. نه آقا! دختر شما اصلاً با پول قابل مقایسه نیست... این مهریّه یك سنت اسلامی و الهی است. برای این نیست كه در مقابل این موجود شریفِ عزیزِ انسانی، انسان بخواهد یك چیزی بدهد.261مهرم حلال، جانم خلاصگاهی اوقات مرد آنچنان است كه زن هر چقدر هم مهریّه داشته باشد می‌گوید: مهرم حلال، جانم خلاص. مِهریّه كه كسی را خوشبخت نمی‌كند... روش شرعی، انسانها را خوشبخت می‌كند. محبّت هم به این چیزها بستگی ندارد. هر چقدر كه پول در این طور مسائل كمتر باشد، عنصر مادّی بیرون بشود، عنصر انسانی تقویت می‌شود؛ محبّت بیشتر می‌شود.262بعضی خیال می‌كنند مهریّه‌ی سنگین به حفظ پیوند زناشویی كمك می‌كند. این خطاست. اشتباه است. اگر خدای ناكرده این زن و شوهر نااهل باشند، مهریّه‌ی سنگین هیچ معجزه‌ای نمی‌تواند بكند.263بعضی از خانواده‌های طرف عروس می‌گویند كه ما مهریّه‌ی آنقدر بالا نمی‌خواهیم ولی خانواده‌ی داماد برای پز دادن و تفاخر می‌گویند نه نمی‌شود! چند میلیون یا فلان قدر. خب اینها همه دوری از اسلام است. هیچ كس با مهریه‌ی بالا خوشبخت نشد. اینهایی كه خیال می‌كنند اگر مهریّه نباشد ازدواج دخترشان متزلزل خواهد شد،‌اینها اشتباه می‌كنند. ازدواج اگر چنانچه با محبّت بود،‌ با وضعیّتِ درست بود، بی‌مهریّه هم متزلزل نمی‌شود. ولی اگكر چنانچه بر مبنای خباثت و زرنگی و كلاهبرداری و فریب و این چیزها بود، مهریّه هر چقدر هم كه زیاد باشد، مردِ بدجنس زورگو، كاری خواهد كرد كه بتواند از زیر بار این مهریّه هم فرار كند.264بعضیها می‌گویند ما مهریّه را سنگین می‌كنیم برای اینكه مانع طلاق بشویم. این خیلی خطای بزرگی است. هیچ مهریّه‌ی سنگینی مانع از طلاق نمی‌شود و نشده است. آن چیزی كه مانع طلاق می‌شود، اخلاق و رفتار است. رعایت موازین اسلامی است.265مهریه‌ی بالا، سدّ راه ازدواج جوانانكسانی كه مهریه‌ی بالا برای خانمشان قرار می‌دهند، به جامعه ضرر می‌زنند. خیلی از دخترها توی خانه می‌مانند، خیلی از پسرها بی‌زن می‌مانند، بخاطر اینكه این چیزها وقتی در جامعه رسم شد، سنّت و عادت شد، به جای «مَهرُ السّنّة»، به جای اینكه مهر پیغمبر(صلی الله علیه وآله)سنّت باشد، وقتی مهر جاهلی سنت شد، اوضاع، اوضاع جاهلی خواهد شد.266اگر چنانچه در ازدواج بحث مادیّات عمده شد، این معامله عاطفی و روحی و انسانی تبدیل خواهد شد به معامله‌ی مادّی. این معامله‌های گران، این جهیزیّه‌های سنگین، این چشم و همچشمی‌ها و این به رخ كشیدن ثروتها و پولها – كه برخی از افراد غافل و بی‌خبر می‌كنند – ازدواج را در واقع خراب می‌كنند. لذاست كه در شرع مقدّس مستحب است مهریّه كم گرفته شود كه « مَهرُ السّنّة » مورد نظر است.267اگر مهریّه‌ها سنگین شد، ازدواجها مشكل خواهد شد، پسرها و دخترها بی‌خانمان خواهند ماند. هر چه آسان‌تر بگیرید بهتر است.268من از مردم سراسر كشور خواهش می‌كنم كه آن قدر مهریّه‌ها را زیاد نكنند. این سنّت جاهلی است. این كاری است كه خدا و رسول(صلی الله علیه وآله) در این زمان بخصوص، از آن راضی نیستند. نمی‌گوییم حرام است. نمی‌گوییم ازدواج باطل است. امّا خلاف سنّت پیامبر (صلی الله علیه وآله) و اولاد ایشان و ائمه‌ی هدی(علیهم السلام) و بزرگان اسلام است. خلاف روش اینهاست و بخصوص در زمان ما كه كشور احتیاج دارد به اینكه همه‌ی كارهای صحیح، آسان شود، هیچ مصلحت نیست كه بعضی ازدواجها را این طور مشكل كنند.269ج ـ جهیزیّه، توشه‌ی زندگی یا بهانه‌ی فخرفروشی؟عزّت دختر به اخلاق است نه جهیزیّهجهیزیّه برای دختر مایه‌ی عزّت نیست. عزّت دختر به اخلاق او و رفتار و شخصیّت خود اوست. بعضی از خانواده‌های عروس، خودشان را اذیّت می‌كنند و به زحمت می‌اندازند و اگر پول هم ندارند به زحمت پول تهیّه می‌كنند. اگر پول دارند خرج زیادی می‌كنند، برای اینكه یك جهیزیّه مفصّل پر زرق و برقی را مثلاً در  اختیار دخترشان بگذارند.270مهریّه و جهیزیّه‌ی زیاد، هیچ دختری را خوشبخت نمی‌كند و هیچ خانواده‌ای را به آن آرامش و سكون و اعتماد لازم نمی‌رساند. اینها زوایای زندگی است. فضولِ[4] زندگی است و جز درد سر و اسباب زحمت و اسباب مشكل فایده‌ای ندارد.271مبادا بروید پول قرض كنید، جهیزیّه درست كنید. مبادا خودتان را به زحمت بیاندازید. مبادا خانواده‌تان را به زحمت بیندازید.مبادا خیال كنید كه دخترتان اگر جهیزیّه اش كمتر از دختر همسایه و قوم و خویش بود، این سرشكستگی است. نه این سرشكستگی نیست.272چشم و هم‌چشمی و معضل جهیزیّهخانواده‌ها خانواده‌ها روی چشم و همچشمی، جهیزیّه را برای خودشان یك معضل می‌كنند. بعد كه این معضل را خودشان به یك نحوی تحمّل كردند، تازه نوبت دیگران است كه رنج این معضل را ببرند. برای خاطر اینكه وقتی شما در جهیزیّه‌ی دخترتان این همه وسایل درست كردید، بعد كسانی كه دیدند، تكلیف آنها چیست؟ این چشم و همچشمی‌ها آخر به كجا خواهد رسید؟ این همان مشكلاتی است كه درست خواهد شد. اسلام می‌خواهد اینها نباشد.273بعضیها سعی می‌كنند كه برای جهیزیّه بزنند روی دست همه‌ی قوم و خویشها و همسایه‌ها و دوست و آشناها كه این هم غلط است... باید نگاه كنید ببینید كه چه چیزی درست است، چه چیزی حق است آن را انجام بدهید. چه چیزی حق است؟ یك خانواده‌ی دو نفره یك وسایلی لازم دارند كه یك زندگی ساده‌ای داشته باشند.274انواع و اقسام ریخت و پاشها، زیاده‌رویها، كارهای غلط، جهیزیّه‌های سنگین. همه جور چیزی را حتماً باید بخرند، بیاورند توی جهیزیّه بگذارند، كه اقلّاً یك چیز بیشتر از آن دختر خاله‌اش، یا نمی‌دانم خواهرش، یا آن همسایه‌شان یا آن همكلاسی‌شان داشته باشد. اینها از آن غلطهای بسیار موذی و آزاردهنده است، برای خود انسان و برای مردم. خیلی از دخترها نمی‌توانند به خانه‌ی بخت بروند، خیلی از پسرها نمی‌توانند ازدواج كنند، به خاطر همین چیزها. به خاطر همین گرفتاریها. اگر ازدواج آسان بود، اگر مردم آن‌قدر سخت‌گیری نكرده بودند، بعضیها اگر مهریّه شان سنگین نبود، اگر این جهیزیّه‌های جاهلانه نبود و پدر و مادرها به خیال خودشان برای اینكه مبادا دل دخترشان بشكند، خودشان را به آب و آتش نمی‌زدند، این گرفتاریها برای خیلی از خانواده‌ها پیش نمی‌آمد.257از اوّل، بعضیها، همه‌ی ریز و درشت و لازم و غیر لازم را برای دخترشان به عنوان جهیزیّه فراهم می‌كنند كه مبادا از دختر فلانی، از نمی‌دانم دختر عمویش، یا از خواهرش یا از جاریش مثلاً كمتر باشد. اینها درست نیست. این كارها غلط است. اسباب زحمت شماست. آن هم زحمتی كه هیچ اجری پیش خدا ندارد، مایه‌ی تشكر هم نمی‌شود.276 به فكر دیگران هم باشیداز بعضیها وقتی می‌پرسیم كه شما چرا برای دو نفری كه می‌خواهند زندگی بكنند، بازار را می‌خواهید خالی كنید كه جهیزیّه برای خودتان درست كنید؟ می‌گویند: خب ما داریم. چون داریم می‌خاهیم بكنیم. آیا این استدلال كافی است؟ چون داریم! نه. این استدلال به هیچ وجه كافی نیست. استدلال غلطی است. در یك جامعه همه جور انسان زندگی می‌كند. شما باید كاری كنید كه آن دختری هم كه ندارد، اگر خواست شوهر بكند بتواند و الّا این جهیزیّه‌ای كه شما دارید برای دخترتان درست می‌كنید، این مهریّه‌ای كه شما دارید به عروستان می‌دهید، این دیگر دَرِ ازدواج را برای دیگران خواهد بست... این روش انسانی نیست. این روش اسلامی نیست.277جهیزیّه‌ی بهترین عروس عالمشما نگاه كنید به دختر پیغمبر اكرم(صلی الله علیه وآله)، بهترین دخترهای عالم، فاطمه زهرا (سلام الله علیها) بود. بهترین زنهای اولین و آخرین، فاطمه زهرا(سلام الله علیها)بود. هرگز دختری و زنی به آن خوبی، به آن شرافت و به آن عظمت نیامده است. همه زنهای عالم از اوّل تا آخر در مقابل او مثل خدمت كارهایی هستند. مثل ذرّاتی هستند در مقابل خورشید جهان افروز. شوهرش هم امیرالمؤمنین (علیه السلام)، بهترین مردان عالم. اگر چنانچه همه‌ی فضائل و مكارمشان را جمع كنیم. همه‌ی مردان عالم به یك ناخن او هم نمی‌رسند؛ این دو مظهر عظمت، مظهر زیبایی و فضیلت، با همدیگر ازدواج كردند. جهیزیّه‌شان همان چند قلم ارزان قیمتی بود كه در كتابها نوشته‌اند و ضبط كرده‌اند: یك تكّه حصیر،‌یك تكّه لیف خرما،‌یك دست رختخواب و یك دستاس، یك كوزه، یك كاسه.[5]همه‌اش را اگر چنانچه به پول امروزی روی همدیگر بگذارند، معلوم نیست كه چند هزار تومان مختصری بیشتر بشود. همان مهریّه را از امیرالمؤمنین(علیه السلام)گرفتند و پولش را دادند جهیزیّه‌ی مختصری را فراهم كردند و بردند خانه‌ی شوهر. حالا ما نمی‌گوییم دخترهای ما مثل فاطمه زهرا(سلام الله علیها) جهیزیّه بگیرند. نه دخترهای ما مثل فاطمه زهرا هستند و نه خود ماها مثل پدر ایشان هستیم و نه پسرهای ما مثل امیرمؤمنان(علیه السلام)، شوهر فاطمه زهرایند. ما كجا و آنها كجا؟ زمین تا آسمان با هم فرق داریم. اما معلوم می‌شود راه، آن راه است. جهت، آن جهت است. جهیزیّه را مختصر بگیرید. به این و آن نگاه نكنید، خرج زیادی نكنید. كار را برای كسانی كه ندارند مشكل نكنید.278جهیزیّه‌ی فاطمه زهرا (سلام الله علیها)، به قدری بود كه شاید دو نفر آدم با دست می‌توانستند از این خانه بردارند ببرند آن خانه. ببینید افتخار اینهاست. ارزش اینهاست. آیا پیامبر اكرم(صلی الله علیه وآله)نمی‌توانستند یك جهیزیّه‌ی مفصل تشكیل دهند؟ اگر پیامبر(صلی الله علیه وآله) اشاره‌ای می‌كردند، این مسلمانانی كه در اطراف ایشان بودند، بعضیهایشان هم آدمهای متمكّنی بودند، پول هم داشتند، از خدا می‌خواستند كه بیایند یك هدیه‌ای بدهند، كمكی بكنند. نكردند. چرا نكردند؟ این برای این است كه من و شما یاد بگیریم. و الّا بنشینیم و تعریف كنیم و خوشمان بیاید و بعد هم یاد نگیریم، چه فایده‌ای دارد؟ استفاده‌اش را نمی بریم. نسخه‌ی طبیب را كه انسان نباید بگذارد روی طاقچه تماشا كند. باید عمل كنیم تا بهره‌اش را ببریم. رژیم غذایی را باید عمل كنید تا فایده‌اش را ببرید. اینها رژیم غذایی روح است، رژیم غذایی صحّت جامعه است. صحّت خانواده است. باید عمل شود. ساده برگزار كنید.279عروس خانمها شما نگذاریدنگذارید جهیزیّه‌ها را سنگین كنند. دختها نگذارند. عروسها شما نگذارید. پدر و مادرها هم اگر می‌خواهند، شما نگذارید. این همه جنس گران را می‌خواهید چه كنید؟280مادرهای عروسها در تهیه جهیزیّه دست نگه دارند، خیلی افراط و اسراف نكنند. نگویند حالا مثلاً دختمان است، دلش می‌شكند. نه. دخترها خوبند. دخترها نمی‌خواهند. ما بیخود نباید دل آنها را بكشانیم به این سمت كه هر چیز قشنگ و لوكس و... حتماً باید برایش تهیه شود.281این دختر خانمها كه می‌خواهند جهیزیّه درست كنند، برای خرید اسباب سر عقد و جهیزیّه، توی این دكانهای گران قیمت بعضی از جاهای تهران، آن محلّات گران قیمت كه معروف است – نمی‌خواهم البته اسم بیاورم – من می‌شناسم كجاهاست كه دكانهایش معروف است به جنس گران، اصلاً طرف آنها پا نگذارند. بروند آن جاهایی كه معروف به گرانی نیست. این طور نباشد كه داماد بیچاره را دنبالشان راه بیندازند برای خرید عروس و خرید عقد. متأسفانه از این كارها می‌كنند.282منابع: 227. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 28/6/1379228. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 22/1/1374229. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 28/6/1379230. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 20/4/1370231. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 11/6/1372232. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 9/11/1376233. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 24/5/1374234. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 5/10/1375235. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 27/10/1373236. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 5/1/1372237. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 1/11/1371238. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 12/9/1377239. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 30/7/1376240. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 24/9/1371241. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 11/5/1374242. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 11/5/1375243. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 18/9/1375244. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 5/10/1375245. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 2/9/1373246. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 23/9/1373247. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 24/5/1374248. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 19/2/1374249. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 22/8/1376250. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 17/2/1375251. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 4/10/1374252. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 24/9/1371253. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 6/10/1372254. خطبه عقد مورخه‌ی 12/11/1372255. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 28/2/1374256. خطبه عقد مورخه‌ی 18/4/1377257. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 26/10/1372258. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 18/5/1374259. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 5/1/1371260. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 24/5/1374261. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 11/8/1377262. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 10/2/1375263. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 11/5/1375264. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 4/9/1375265. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 2/9/1373266. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 11/8/1377267. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 13/12/1377268. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 22/12/1372269. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 2/9/1373270. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 28/12/1377271. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 18/9/1375272. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 29/3/1381273. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 16/3/1373274. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 3/8/1379275. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 1/11/1371276. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 2/9/1378277. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 5/8/1375278. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 5/1/1372279. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 5/9/1375280. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 23/9/1373281. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 16/11/1379282. خطبه‌ی عقد مورخه‌ی 19/3/1372